Officiële opening gemeente William Tyndale-Silo te Vilvoorde

Vrijdag 23 april 2010 hield de gemeente William Tyndale-Silo te Vilvoorde een academische zitting om de officiële opening van het nieuwe kerkgebouw in het Tuchthuis te vieren.

Kerk en Staat

Het thema voor die middag: Kerk en Staat. De verhouding Kerk en Staat of ruimer godsdienst en Staat was het afgelopen jaar meer dan eens onderwerp van discussie. U herinnert zich waarschijnlijk het debat rond het al dan niet dragen van hoofddoeken op school en de aanwezigheid van kruisen in openbare gebouwen. Die zonnige namiddag in Vilvoorde lagen zowel de Kerk als de Staat op apegapen. De Kerk (want dé Kerk is toch nog steeds de Rooms-Katholieke Kerk in België) met het ontslag van bisschop Van Geluwe en de Staat met het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde. Enkele vertegenwoordigers van de overheid lieten daarom verstek gaan in Vilvoorde en Prof. Dr. Rik Torfs was zo vriendelijk om tussen twee televisie-optredens door het publiek in te leiden in het thema. Een impressie van die middag.

Rik TORFS trakteerde ons op de historische genese van de scheiding tussen Kerk en Staat. Hij begon bij de Lammenais in het 19de eeuwse Frankrijk. Deze priester was een voorstander van de scheiding tussen beide om zo de Kerk te ontlasten van bezoedeling door de Staat. Een scheiding dus om de zuiverheid van de kerk te waarborgen. Cavour pleitte, wat later in deze liberale eeuw, in Italië voor een ‘vrije kerk in een vrije staat’ (libera chiesa in libero Stato). Enkele decennia verder aan het begin van de 20ste eeuw lagen de kaarten anders en wilde men vooral de zuiverheid van de Staat bewaren ten nadele van de Kerk en zo is het min of meer tot vandaag toe gebleven. Torfs herinnerde ons, Belgen, nog aan onze Grondwet waarin de godsdienstvrijheid wordt gewaarborgd en tegelijk de financiële steun voor de kerken wordt geregeld; niet echt een scheiding tussen Kerk en Staat dus in België. Nergens trouwens bestaat er in Europa een vlijmscherpe scheiding tussen beide. De vraag is natuurlijk of dit wel gewenst is. Vandaag is het niet meer zo nodig om de macht van de Kerk af te bakenen ( welke macht?) en kunnen we spreken van een samenwerking tussen Kerk en Staat ten bate van de samenleving. Eén van die mogelijke baten voor de samenleving omschreef Torfs kort als de interreligieuze dialoog die de cohesie kan versterken. Een samenwerking, jazeker, maar toch moet de Kerk zich in juridische zin schikken naar de Staat. Met de actualiteit in de Rooms-Katholieke Kerk in het achterhoofd legde Torfs uit dat men van een duale verhouding kan spreken wanneer priesters of bisschoppen zich schuldig maken aan seksueel misbruik: er is de eigen kerkelijke rechtspraak en het juridisch apparaat van de Staat. De samenwerking tussen beide kan bijzonder vruchtbaar zijn, maar vergeet vooral niet de eigenheid van de kerk. En, zo eindigde Torfs zijn bijdrage, doe niet alsof religie niet bestaat. Het is namelijk geen privézaak, of toch maar slechts ten dele. Geloof is een drijfveer voor maatschappelijk engagement.

Hoe kerken zich in de maatschappij kunnen gedragen was het onderwerp van de lezing van Prof. Dr. Eddy Van der Borght. Kerken zijn niet enkel religieuze instellingen, maar hebben tegelijk ook een sociaal-culturele eigenheid en functie. Van der Borght voelde zich geroepen in te gaan op BHV, wat in Vilvoorde bijzonder vruchtbaar leek.
De titel van zijn lezing luidde: Communautaire kwesties als uitdaging voor religies. De VPKB als tweetalige kerk kent ook zijn of haar communautaire gevoeligheden. Van der Borght wees ons in zijn inleiding op de nog niet gebruikte mogelijkheden: waarom geen predikantenoverleg over de taalgrens heen?

Behoorlijk wat migrantenkerken besluiten om zich volgens hun communautaire identiteit te organiseren. Ze zoeken eerder aansluiting bij een kerkelijk verband in het buitenland dan bij de VPKB. De in de Angelsaksische wereld bekende uitdrukking ‘Sunday morning the most segregated hour’ geeft goed aan dat religie niet vanzelfsprekend integratie bevordert, maar dikwijls juist het tegenovergestelde effect heeft, zo stelde Van der Borght. Socio-culturele identiteiten zijn een belangrijke factor in de vorming van geloofsgemeenschappen. Je kan er daarom niet ongestraft abstractie van maken. Het hoort bij de mens dat hij zijn identiteit mee bepaald ziet door zijn cultuur. Zo mag het ons niet verbazen dat die identiteit een rol zal spelen op kerkelijk niveau. Protestantse Ghanezen organiseren in onze steden hun eigen kerkdiensten eerder in hun eigen taal en met hun eigen gebruiken, dan aansluiting te zoeken bij een lokale gemeente. Het belang van socio-culturele identiteiten voor religie omschreef Van der Borgt als volgt: “Gemeenschappen op basis van religieuze identiteit kunnen versterkt worden door er een socio-culturele identiteit aan toe voegen. Maar omgekeerd kunnen religieuze identiteiten bestaande communautaire identiteiten overstijgen en zelfs ontmoeting tot stand brengen tussen vijandige gemeenschappen. Religies zijn in hun relatie tot socio-culturele identiteiten ambigue. Ze hebben de potentie om bestaande verschillen en soms vijandigheid tussen diverse bevolkingsgroepen verder te versterken, maar ze hebben ook de potentie om bij te dragen tot een klimaat van ontmoeting, ontspanning en het scheppen van nieuwe gemeenschappelijke identiteiten.”
Van der Borght eindigde zijn lezing met de woorden:

“Daarom zijn de woorden van de apostel Paulus ook in deze tijd van nadruk op communautaire identiteiten zo revolutionair. ‘Er zijn geen Joden of Grieken meer, slaven of vrijen, mannen of vrouwen – u bent allen één in Christus Jezus.’ (Gal. 3:28). Juist wanneer eerst is aangegeven wat ons met elkaar verbindt, kan ook ruimte worden gemaakt voor onze schepselmatige diversiteit.”

ds. Edwin DELEN, Woordvoerder VPKB, Nederlandstalig