Kanttekeningen bij het Kairos Palestina Document

“Een moment van waarheid: een woord van geloof, hoop en liefde vanuit het hart van het Palestijnse lijden”

Een groep Palestijnse Christenen richtte zich begin december 2009 met het bovengenoemd document tot de kerken in de wereld. Het is een vrij omvangrijk stuk. In een eerste deel wordt de ‘werkelijkheid op de grond’ beschreven. Omdat ik enige tijd in Bethlehem heb gewoond, grijpt de opsomming opnieuw aan. Het is een noodkreet geuit door medechristenen. In een vorig artikel over mijn ervaringen daar stelde ik voor meer contacten met de Palestijnse kerken te organiseren, maar er kwamen geen reacties. Nochtans noopt dit eerste deel er wel toe. Het is mijns inziens ook het sterkste deel van het document.

Het tweede deel is een theologische motivatie voor de negatieve houding van de schrijvers tegenover de terugkeer van het Joodse volk naar het land waar zij vandaan kwamen. Het is helaas de oude substitutietheologie, die zegt dat de kerk in de plaats van Israël is gekomen en het volk Israël als volk van God heeft afgedaan. Voor de auteurs is er géén blijvende verkiezing van Israël, laat staan dat men de belofte van het Land aan Israël nu nog theologisch relevant acht. De grote daden van God worden los van Israël gezien en zijn enkel voorbereiding op de Messias Jezus. Het Joodse volk is slechts één van de passerende volkeren in Palestina geweest, en hun nakomelingen kunnen er dus onmogelijk aanspraak op maken.

Bijgevolg heeft de staat Israël geen theologische relevantie en dus ook geen legitimiteit. Het is wel door de Verenigde Naties erkend, maar binnen bepaalde grenzen. Omdat de Staat Israël met de verovering van de West Bank en de nederzettingenpolitiek het Palestijnse volk hevig onrecht aandoet, roepen de schrijvers de kerken op Israël te boycotten, een oproep waarvan wij ons in gemoede afvragen of dat nu de oplossing van het conflict dichterbij brengt. Daardoor worden immers de banden met Israël die in de Kerk nog maar net ontstaan zijn zomaar afgebroken.

De Sjoa heeft de Europese Kerken de ogen geopend voor de “catechese der verguizing”, die zij eeuwenlang als de enige catechese over het Joodse volk heeft geleerd. In de afgelopen halve eeuw is er een nieuwe relatie tussen Israël en de Kerken kunnen groeien, zodat men in de meeste Kerken de “onopgeefbare verbondenheid met Israël” als geloofsartikel belijdt. Dat is geen onkritische verbondenheid, ook niet tegenover de Staat Israël. Maar geen enkele Europese Kerk is bereid de substitutietheologie terug in te voeren en het moeizaam bevochten vertrouwen met de Joodse gemeenschap wereldwijd door een boycot op de helling te zetten.

Betreffende ‘de situatie op de grond’ betreuren de schrijvers zelf de verdeeldheid in Palestijnse rang. Die is inderdaad niet onschuldig, omdat Hamas mede op geloofsgronden de ontmanteling van de Staat Israël beoogt. Evengoed betreuren wij de radicale religieuze houding van een minderheid van “settlers”, die heel Palestina willen annexeren en zo een ernstige hypotheek op de toekomst van Israël dreigen te leggen. De duur van het conflict en de felheid van de confrontaties, de ongelijkheid van de machtsverhoudingen, het leidt aan beide zijden gemakkelijk tot minachting en haat. Houdingen, die beide volkeren toch onwaardig zijn.

Daarom: dit document geeft alle aanleiding, contacten met Palestijnse Kerken te leggen en zich ook daadwerkelijk in te spannen voor een verbetering van het lot van onze broeders en zusters aldaar. Tegelijk worden wij opgeroepen om in een even broederlijke/zusterlijke samenspraak met de auteurs over theologische meningsverschillen van gedachten te wisselen. Hierbij zullen ook vele Israëlische dialoog- en vredesgroepen bereid zijn ons te helpen. Onze Kerken zouden zo een waardig antwoord geven op het door hen nadrukkelijk uitgesproken vertrouwen in God voor een einde aan het lijden van hun volk èn evengoed toch aan dat van het volk Israël.

Tenslotte: dat dit document namens alle Palestijnse Kerken zou spreken, is een verkeerde voorstelling van zaken. Enkel bisschop Munib Yunan van de zeer kleine Evangelisch-Lutherse Kerk heeft ondertekend, geen andere kerkleiders. De naam van het document vinden wij een onheuse keuze, het identificeert Israël als geheel met een apartheidsregime, terwijl meer dan de helft van de Israëlische bevolking voorstander is van de Twee Staten oplossing. Dit alles doet echter niets af aan de ernst van de nood, waarover Palestijnse Christenen ons aanspreken.

ds. Peter JANSSEN,
emerituspredikant.
Werkgroep Jodendom-Christendom

Klik hier voor het volledig document